Schloss Bernstein

Schloss Bernstein. W okresie niespełna 60 lat z przełomu XVII / XVIII w. zamek w Pełczycach z renesansowej rezydencji zmienił się w ruinę. Tę smutną metamorfozę uwiecznili na rycinach dwaj artyści ; Mathias Merian w 1650 r. i Daniel Petzold w 1710 r.

church on the schlossberg
church on the schlossberg

Niestety inne znane źródła nie przekazują zbyt wiele na temat historii zamku, pozwalają jedynie sądzić, że była ona ciekawa i czasem dramatyczna. Dziś jedyną pozostałością po tej budowli jest eliptyczne wzniesienie na którym znajduje się XIX-wieczny budynek ( obecna parafia ).

W połowie XIII w. istniał w Pełczycach inny zamek, powstał on w miejscu słowiańskiego grodziska, a jego budowniczym był rycerz o nazwisku von Behr. Przypuszcza się, że miał na imię Lippold I i pełnił wysokie urzędy na dworze książąt szczecińskich.

Kolejnymi właścicielami grodu i zamku mieli być synowie Lippolda I , Dytryk i Lippold II. Zamek von Behrów został zniszczony podczas zdobycia Pełczyc w 1279/1280 r. przez margrabiego Alberta III. Margrabia ten w dokumencie fundacyjnym z 21 marca 1290 r. nadał miejsce ( zwane już wówczas grodziskiem – burgwall, burchwal ) i to co po zamku zostało, zakonowi żeńskiemu cysterek.

Ponieważ Pełczyce już wówczas słynęły z przeróżnych „boskich cudów”, dość szybko stały się miastem pielgrzymowania wiernych z Pomorza, Marchii i Prus. Natomiast Behrowie po utracie kolejnej siedziby w Dobrej k. Nowogardu ostatecznie przenieśli się za Odrę, w okolice Gryfii. Ślad ich bytności w Pełczycach pozostaje na wieki w postaci herbowego niedźwiedzia i niemieckiej nazwy Pełczyc ( Bernstein ), a po ich grodzisku istnieje trzymetrowy nasyp z kamiennymi wzmocnieniami o średnicy 35 m.

Strategiczne znaczenie Pełczyc wymagało jednak postawienia nowej budowli obronnej. Ponieważ dogodne dla tego celu miejsce z nadania margrabiego zajmowały mniszki, zdecydowano się na postawienie zamku w nowym miejscu. Nie wiadomo kiedy i kto wybudował nowy zamek. Mógł istnieć już po 1290 r. i podczas najazdu wojsk księcia wołogoskiego ulec zniszczeniu. Zbigniew Radacki podaje, że zamek powstał po 1315 r. Pierwsza o nim wzmianka pojawiła się w dokumencie z 13 marca 1321 r. Wybudować go mieli lennicy książąt pomorskich rodzina von. der Osten.

Nowy zamek powstał we wschodniej części starego miasta, chroniony przez jeziora i moczary. Wybudowany został na planie regularnego prostokąta 40 x 40 m. Od strony południowej mieściła się brama wjazdowa z czasem rozbudowana do wewnątrz dziedzińca. Wewnątrz stał dom mieszkalny ( Haus ). Dziedziniec otoczony był wysokim murem. W lewym narożniku od wjazdu, stała zakończona stożkowym dachem baszta. Była niższa od pozostałych murów.

Taka konstrukcja baszty postrzegana jest jako świadectwo niedokończonej budowy lub poważnych przeróbek zamku. Był to typowy układ tarczowy polegający na tym by bronić głównie jednej czołowej ściany. Świadczy o tym również wysokość muru który celowo od czoła był znacznie wyższy od bocznych. Istniejąca w narożniku wieża miała zadanie wzmocnić obronę nie tylko muru ale i bramy.

Od strony południowej zamek połączony był z lądem drewnianym mostem osadzonym na palach, od strony północnej – ze Starym Miastem – kamiennym mostem. Sądząc po jego konstrukcji – architekturze był to typowy warowny dom rycerski. Zamek był także lokalnym ośrodkiem administracyjnym.

Jezioro Stawno ( Stavensee ) zwane czasem Kościelnym. Po prawej budynek parafii.

Po śmierci margrabiego zamek zajęli Wedlowie, został przez nich opuszczony w 1350 r. w zamian za Kalisz i Ińsko. Zamek wspominany był także w dokumentach z 1364 r, 1373 r. i 1376 r.

Rycina ruin zamku w Pełczycach z 1710 r. autorstwa Daniela Petzolda.

W zamku przebywał 25 kwietnia 1382 r. książę Świętobór I . W 1382 r. mógł być też siedzibą adwokata Erharda z Żydowa. W 1451 r. bezskutecznie oblegało go wojsko nowomarchijskie dowodzone przez Krzyżaków .W 1453 r. przeszedł w ręce Joanitów. W 1464 r. należał do książąt szczecińskich.

Ulica Kościelna – w kierunku kościoła. Z prawej strony wyraźnie widać wzniesienie dawnego wzgórza zamkowego ( Schlossberg ).

2 sierpnia 1478 r. został zdobyty przez elektora brandenburskiego Albrechta Achillesa i stał się siedzibą jego urzędników. Wiadomo, że w XV w. był siedzibą pomorskich i brandenburskich starostów. Zapewne urzędował tu starosta elektorski Jerzy von Rülicken – marszałek wojsk elektorskich w wojnie z księciem pomorskim Bogusławem w 1479 r. Urzędował on w Pełczycach do 1485 r. kiedy to zamek przeszedł w ręce rodziny von Waldow.

W XVI w. był przedmiotem sporu pomorsko-brandenburskiego, ostatecznie pozostał w marchii. W 1572 r. władzę nad zamkiem przejęła linia Jerzego von Waldow. W 1600 r. został przebudowany przez von Waldowów na styl renesansowy i dobudowano mu jedno skrzydło. W czasie wojny północnej uległ całkowitemu zniszczeniu. W 1728 r. został sprzedany skarbowi królewskiemu przez Krzysztofa von Waldow. Następnie w dalszych latach XVIII w. został całkowicie rozebrany. Do 1945 r. eliptyczne wzgórze, na którym stał zwano „Zamkową Górą” ( Schlossberg ).